7. MAJ – SJEĆANJE I OPOMENA: Dan džamija u Bosni i Hercegovini

Dan džamija u Bosni i Hercegovini obilježava se 7. maja, na datum rušenja Ferhadije u Banjoj Luci 1993. godine. Taj dan simbolizira stradanje islamske kulturne baštine, ali i dug i težak put njene obnove.

Danas se u Bosni i Hercegovini obilježava Dan džamija, datum koji trajno podsjeća na 7. maj 1993. godine, kada su u Banjoj Luci okupacione nelegalne i nelegetimne snage do temelja srušile Ferhat-pašinu džamija, poznatiju kao Ferhadija.

Izgrađena 1579. godine, Ferhadija nije bila samo jedna od najljepših džamija Bosne i Hercegovine, nego i jedno od najznačajnijih ostvarenja klasične osmanske arhitekture na Balkanu. Zbog svoje izuzetne kulturno-historijske vrijednosti nalazila se i na listi svjetske kulturne baštine UNESCO. Njeno rušenje predstavljalo je mnogo više od uništavanja jedne građevine – bio je to pokušaj brisanja historijskog prisustva, kulture i identiteta jednog naroda.

Istoga dana srušena je i Arnaudija džamija, a tokom rata u Bosni i Hercegovini uništene su stotine džamija, mesdžida, mekteba i drugih vakufskih objekata. Prema podacima Islamske zajednice u BiH, srušeno je više od 600 džamija širom zemlje.

Da su etničko čišćenje i kulturocid trajni nasad agresora pokazala su i vremena nakon agresije na Bosnu i Hercegovinu kada se pokušalo krenuti s obnovom porušenih bogomolja.

Iako je Islamska zajednica 2001. godine dobila dozvolu za obnovu džamije, pokušaj polaganja kamena temeljca 7. maja iste godine pretvoren je u nasilje koje je šokiralo region. Tog dana oko 300 vjernika, zvanica i predstavnika međunarodne zajednice napala je organizirana masa od približno 4.000 terorista. Okupljene su kamenovali, zapalali su autobuse kojima su stigli gosti, a više osoba zadobilo je teške tjelesne povrede.

U tom napadu teško je povrijeđen Murat Badić iz Cazina, koji je nakon nekoliko sedmica podlegao povredama. Njegova smrt ostala je jedna od najmračnijih slika poslijeratne Bosne i Hercegovine — zemlje koja je formalno živjela mir, ali u kojoj su mržnja i ratni narativi još uvijek imali snagu mase.

Ceremonija polaganja kamena temeljca kasnije je obavljena u tajnosti i pod jakim osiguranjem. Sama obnova trajala je godinama, otežavana političkim i administrativnim opstrukcijama.

Ipak, na koncu, Ferhat-pašina džamija konačno je otvorena 2016. godine, njeno podizanje iz prašine nije predstavljao samo obnovu jednog vjerskog objekta. Bio je to simbol povratka dostojanstva, historije i prava na sjećanje. Ferhadija je ponovo postala dio panorame Banje Luke, ali i trajni podsjetnik da rušenje kulturnog naslijeđa nikada nije samo pitanje kamena i arhitekture.

Zato Dan džamija u Bosni i Hercegovini nije samo vjerski datum niti tek godišnjica jednog rušenja. To je podsjetnik da se pored fizičkog uništavanja Bošnjaka, s jednakim naporom radilo na sistematskom uništavanju kulturne i vjerske baštine tokom, ali i nakon agresije na našu državu.

agresija na Bosnu i Hercegovinu Banja Luka Ferhadija ratni zločinci