El Niño iz 1877: Klimatski poremećaj koji je paralizirao tri kontinenta

Snažan El Niño događaj 1877. godine, u kombinaciji s drugim klimatskim anomalijama, izazvao je jednu od najtežih globalnih kriza gladi u 19. stoljeću, koja je zahvatila Aziju, Južnu Ameriku i druge dijelove svijeta, s milionskim posljedicama.

Ljeto 1877. obilježila je jedna od najtežih klimatskih anomalija u modernoj historiji – snažan El Niño događaj koji je, u kombinaciji s drugim ocean-atmosferskim poremećajima, poremetio monsunske obrasce i globalne padavinske sisteme.

U dijelovima južne Azije, posebno u tadašnjoj Britanskoj Indiji, došlo je do ozbiljnih poremećaja monsuna i višegodišnje suše. U provincijama poput Madrasa i Bombaja zabilježeni su masovni gubici prinosa, dok su glad i pothranjenost zahvatile milione ljudi. Historijski izvještaji i kasnije rekonstrukcije ukazuju da je Indija pretrpjela jednu od najtežih gladi u svojoj historiji, s milionskim žrtvama.

Istovremeno, sušni obrasci i klimatske anomalije zahvatili su i druge dijelove svijeta. U Kini su zabilježene ekstremne suše u pojedinim riječnim slivovima, dok je u dijelovima Brazila, posebno na sjeveroistoku (Nordeste), došlo do kolapsa stočarstva i migracija stanovništva usljed dugotrajne suše.

Ova globalna kriza, koja je trajala između 1876. i 1878. godine, nije bila rezultat jednog jedinog faktora. Savremene klimatske rekonstrukcije ukazuju na kombinaciju snažnog El Niño događaja, anomalija u Indijskom okeanu (dipolni efekti) i neuobičajenih temperatura Atlantskog okeana. Ta kombinacija poremetila je cirkulaciju atmosfere i dovela do ekstremnih suša na više kontinenata istovremeno.

Procjene broja žrtava ove globalne gladi variraju, ali većina savremenih studija i klimatsko-historijskih analiza navodi raspon od 30 do 50 miliona ljudi tokom šire krize 1876–1878. godine. Važno je naglasiti da se ovaj broj odnosi na višegodišnje posljedice gladi i bolesti, u više regiona i u uslovima složenog spleta klimatskih i društveno-ekonomskih faktora.

Zbog toga se ovaj događaj često opisuje kao jedna od najvećih klimatski induciranih humanitarnih katastrofa 19. stoljeća, ali ne kao direktno djelovanje jednog meteorološkog fenomena, nego kao kolaps prehrambenih sistema u ekstremnim klimatskim uslovima.

Danas klimatolozi pažljivo prate El Niño i La Niña cikluse zbog njihovog snažnog uticaja na globalne padavine, suše i poljoprivredne prinose. Iako su mehanizmi praćenja i predviđanja danas neuporedivo razvijeniji, historijski događaji poput krize 1876–1878 ostaju važan podsjetnik koliko klimatske anomalije, u kombinaciji s društvenom ranjivošću, mogu proizvesti globalne posljedice.

Priredio: O. Delić

El Niño glad klima