IAKO SMO NA VRIJEME UPOZORENI, OPASNI TRENDOVI SE NASTAVLJAJU: Turci i Kinezi trajno ostaju zbog šverca i sive ekonomije, dok su ruski “turisti” sigurnosna prijetnja

Više od 62.000 državljana Turske, Kine i Rusije evidentirano je kao “nestalo” iz izlaznih statistika BiH. Iza brojki kriju se migracioni, sigurnosni i geopolitički rizici, dok kratkovidne odluke vlasti direktno utiču na građane BiH i njihov pristup EU – što je upravo i razlog zbog kojeg su bh. državljani kažnjeni strožim režimom ulaska u Evropsku uniju putem EES sistema, sa rigoroznijim provjerama i ograničenjima boravka.

---

Tokom prošle godine Bosna i Hercegovina zabilježila je zabrinjavajući statistički disbalans na državnim granicama: čak 62.268 više ulazaka nego izlazaka državljana Turske, Kine i Ruske Federacije. Podatak, potvrđen iz Granične policije BiH, na prvi pogled može djelovati kao puka administrativna anomalija. Međutim, u kontekstu evropskih migracija, sigurnosnih izazova i geopolitičkih tenzija, riječ je o ozbiljnom upozorenju.

Radi se o brojkama koje višestruko nadilaze granice statističke greške i ukazuju na sistemski problem – Bosna i Hercegovina se sve otvorenije profilira kao tranzitna, ali i zadržavajuća zona za državljane zemalja koje Evropska unija smatra visokorizičnim u migracionom smislu.

Brojke koje se ne mogu ignorisati

Prema zvaničnim podacima:

• iz Turske je u BiH ušlo 419.122 državljana, a izašlo 384.032 – razlika od 35.090 osoba
• iz Kine je ušlo 147.910, a izašlo 130.751 – razlika od 17.159
• iz Ruske Federacije evidentirano je 125.088 ulazaka i 115.069 izlazaka – razlika od 10.019

Ukupno: više od šezdeset hiljada osoba koje su formalno ušle u zemlju, ali nisu evidentirane kao da su je napustile.

U migracionoj i sigurnosnoj analitici, ovakav disbalans predstavlja tzv. crvenu zastavu – indikator da dio osoba ostaje u zemlji duže nego što je dozvoljeno, prelazi granice nelegalno ili ulazi u sivu zonu boravka bez stvarnog institucionalnog nadzora.

Turski i kineski obrazac: migracija i ekonomija

Kod državljana Turske već godinama postoji prepoznatljiv obrazac. BiH se koristi kao ulazna tačka za:

• pokušaje ilegalnog prelaska u zemlje EU
• privremeni ili trajni boravak uz rad na crno
• zloupotrebu bezviznog režima pod krinkom turizma

Sličan, ali sofisticiraniji model prisutan je kod kineskih državljana. Njihovo zadržavanje u BiH rjeđe se vezuje za azil, a češće za:

• male biznise i trgovinu
• logističke i posredničke djelatnosti
• dugoročno pozicioniranje na periferiji evropskog tržišta

Evropska unija ove trendove posmatra kao dio šire slike u kojoj Balkan služi kao meki ulaz u EU, uz slabu kontrolu i fragmentirane institucije.

Sva posebnost i opasnost “ruskog slučaja”

Iako je razlika kod ruskih državljana manja u apsolutnim brojkama, ona je najosjetljivija u političkom i sigurnosnom smislu. U kontekstu ruske agresije na Ukrajinu, sankcija Rusiji kroz oblik ograničenog kretanja ruskih državljana u većem dijelu Evrope.

Bosna i Hercegovina se u tom kontekstu pojavljuje kao:

• jedna od rijetkih evropskih zemalja bez viznog režima za Rusiju
• država s ograničenim nadzorom porijekla kapitala
• institucionalno i politički rascjepkana zemlja

To našu državu čini privlačnom kao privremeno utočište, ali i kao prostor za dugoročnije sidrenje – financijsko, poslovno, pa potencijalno i operativno. Dugotrajni boravci kroz zakonske rupe, fiktivne adrese, ciklično napuštanje zemlje radi “resetovanja” boravka, samo su dio mehanizama koji se u takvim okolnostima koriste.

Lični i kritički osvrt

Strožije mjere ulaska u EU, poput skraćenja boravka ili rigoroznijih provjera dokumenata, nisu uvedene “za ukras” ili bez razloga. One odražavaju stvarnu zabrinutost evropskih institucija zbog nedostatka kontrole nad ulascima rizičnih grupa u BiH. Problem je što naše vlasti, posebno u Republici Srpskoj, uporno odbijaju uvesti vizu za državljane Ruske Federacije, čime se implicitno omogućava dugoročnije zadržavanje ruskih državljana na bh. teritoriji. Posljedica toga – i paradoks – jeste da se građani Bosne i Hercegovine vraćaju u realnost restriktivnijeg režima ulaska u EU, dok vlasti koje bi trebale štititi nacionalni i interese građana, biraju sve ono što nas udaljava od EU. Drugim riječima, politika bezviznog režima za određene strane državljane na kraju direktno košta običnog bh. građanina, ograničavajući slobodu kretanja i pristup evropskim tržištima.

Zašto BiH ne reaguje?

Zvanično obrazloženje vlasti svodi se na očuvanje, sada već famoznog turizma kao i bilateralnih odnosa. Nezvanično, razlozi su znatno dublji:

• nepostojanje jedinstvene vizne politike
• politička neodlučnost i izbjegavanje odgovornosti
• uticaj interesnih grupa u turizmu i nekretninama
• strah od pogoršanja odnosa s moćnim međunarodnim akterima

Rezultat je politika statusa quo u kojoj BiH ostaje jedina zemlja Zapadnog Balkana koja gotovo da ne napreduje u usklađivanju vizne politike s EU.

Evropski pritisak i realna prijetnja sankcija

Bosna i Hercegovina se u okviru Reformske agende obavezala da će do kraja 2025. godine raskinuti barem jedan bezvizni režim sa zemljama koje predstavljaju migracioni rizik. To se nije desilo. Slične obaveze predviđene su i za naredne dvije godine.

Evropska komisija već najavljuje konkretne mjere, a prve posljedice mogle bi uslijediti već na proljeće. One ne bi pogodile političke elite, nego građane – kroz ograničavanje fondova i, u najgorem scenariju, suspenziju bezviznog režima za bh. građane prema Schengenu.

Više od statistike

Ovo pitanje odavno je prestalo biti tehničko ili administrativno. Ono je postalo test institucionalne sposobnosti države, ali i njene geopolitičke orijentacije. Brojke s granica pokazuju da BiH više nije samo tranzitni prostor, već zemlja u kojoj se prelamaju migracioni tokovi, kapital i interesi velikih aktera.

Ignorisanje tog problema možda donosi kratkoročan mir, ali dugoročno nosi cijenu koju će, kao i obično, platiti oni koji su za donošenje odluka najmanje odgovorni.

EU granica Granična policija migranti