31 godina od najvećeg ratnog zločina u Evropi nakon Drugog svjetskog rata: Sudski utvrđene činjenice o genocidu u Srebrenici koje negiranje ne može izbrisati

Uoči 31. godišnjice genocida u Srebrenici podsjećamo na presude međunarodnih sudova protiv osuđenih političkih, vojnih, policijskih i obavještajnih dužnosnika tzv. Republike i Vojske Republike Srpske, ali i na sudski utvrđene činjenice o organizovanom zločinačkom poduhvatu i ulozi političkog i vojnog vrha ondašnje Srbije.

---

Bosna i Hercegovina i međunarodna zajednica obilježava 31. godišnjicu genocida u Srebrenici – zločina koji su međunarodni sudovi nedvosmisleno okvalifikovali kao genocid i koji predstavlja najveći masovni zločin počinjen na evropskom tlu nakon završetka Drugog svjetskog rata. Ove presude se poštuju u cijeloj Evropskoj uniji, čije članice u svojim parlametnima, kao najvišem zakonodavnom tijelu jedne uljuđene demokracije, obilježavaju genocid u Srebrenici. Dok samo onaj Parlament u bosanskohercegovačkom entitetu, čiji su osnivači ujedno i najviše rangirani funkcioneri osuđeni za genocid u Srebrenici, to ne mogu uraditi. Oni jednostavno rečeno nemaju ljudske snage, poštenja i morala da priznaju i prihvate teška zlodjela svojih “očeva” uključujući i genocid u Srebrenici koji je počinjen baš u njihovo ime, i napokon se otrgnu od zagrljaja smrti, užasa i neljudskog, od zagrljaja fašizma.

U julu 1995. godine, nakon pada zaštićene zone Ujedinjenih nacija, pripadnici terorističke tzv. Vojske Republike Srpske i policijskih struktura takozvane Republike Srpske sistematski su ubili više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka, dok su desetine hiljada žena, djece i starijih osoba prisilno protjerane iz Srebrenice.

Među ključnim izvršiocima tog zločina bio je i Vujadin Popović, tadašnji potpukovnik i načelnik sigurnosti Drinskog korpusa Vojske Republike Srpske.

Protiv njega je Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (ICTY) podigao optužnicu 26. marta 2002. godine zbog njegove uloge u genocidu. Haškom tribunalu predao se u aprilu 2005. godine, gdje se izjasnio da nije kriv.

Nakon višegodišnjeg postupka Pretresno vijeće ICTY-ja 10. juna 2010. godine proglasilo ga je krivim za genocid, istrebljenje, ubistva i progon kao zločine protiv čovječnosti te ga osudilo na doživotni zatvor. Žalbeno vijeće kasnije je u cijelosti potvrdilo presudu.

Sud je utvrdio da je Popović bio jedna od ključnih osoba u organizaciji masovnih pogubljenja na području Bratunca i Zvornika, kao i da je svjesno učestvovao u udruženom zločinačkom poduhvatu čiji je cilj bilo uništenje značajnog dijela bošnjačkog stanovništva Srebrenice.

Istom pravosnažnom presudom doživotna kazna potvrđena je i Ljubiši Beari, načelniku sigurnosti Glavnog štaba Vojske Republike Srpske, dok je Drago Nikolić, sigurnosni oficir Zvorničke brigade VRS-a, pravosnažno osuđen na 35 godina zatvora zbog pomaganja i podržavanja genocida.

Sudski utvrđena činjenica, a ne politička ocjena

Genocid u Srebrenici nije predmet političkog uvjerenja niti historijske interpretacije, nego pravno utvrđena činjenica potvrđena kroz desetine hiljada stranica sudskih dokaza, iskaza svjedoka, forenzičkih nalaza i presuda međunarodnih sudova.

ICTY je genocid u Srebrenici utvrdio u više predmeta, uključujući presude protiv Radislava Krstića, Vujadina Popovića, Ljubiše Beare, Zdravka Tolimira, Ratka Mladića i Radovana Karadžića.

Njihove presude detaljno opisuju plansko razdvajanje muškaraca i dječaka od žena i djece, organizovana masovna strijeljanja, premještanje tijela iz primarnih u sekundarne masovne grobnice radi prikrivanja tragova zločina te koordinaciju vojnih, policijskih i sigurnosnih struktura u izvršenju genocida.

Posebno je značajno što su za genocid pravosnažno osuđeni i najviši politički i vojni lideri tadašnje Republike Srpske – Radovan Karadžić kao predsjednik te tvorevine i Ratko Mladić kao komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske.

Presuda protiv Srbije i utvrđena umiješanost državnog vrha

Važno je razlikovati dvije različite presude međunarodnih sudova.

Međunarodni sud pravde (ICJ) 2007. godine potvrdio je da je u Srebrenici počinjen genocid. Sud nije utvrdio da je Republika Srbija neposredno odgovorna za njegovo izvršenje, ali jeste zaključio da je Srbija prekršila svoje međunarodne obaveze jer nije spriječila genocid, nije kaznila njegove počinioce niti je u potpunosti sarađivala s Haškim tribunalom, posebno u slučaju Ratka Mladića.

Ilustracija: O. Delić

Istovremeno, presude ICTY-ja kroz brojne postupke dokumentovale su dugogodišnju političku, vojnu, logističku, finansijsku i kadrovsku povezanost vlasti u Beogradu sa vojskom i institucijama bosanskih Srba tokom rata u Bosni i Hercegovini. Sudski spisi pokazuju da su Vojska Republike Srpske i njeni komandni kadrovi godinama bili oslonjeni na pomoć tadašnje Savezne Republike Jugoslavije.

Negiranje presuda ne mijenja utvrđene činjenice

Tri decenije nakon genocida, negiranje zločina i veličanje osuđenih ratnih zločinaca predstavljaju jedan od najvećih izazova procesu suočavanja s prošlošću u Bosni i Hercegovini i regionu.

Uprkos pravosnažnim presudama međunarodnih sudova, dio političkih struktura u Republici Srpskoj i Srbiji nastavlja osporavati da je u Srebrenici počinjen genocid, iako su činjenice o tom zločinu potvrđene pred najvišim međunarodnim pravosudnim institucijama.

Nikakvog efekta dalje od njihovih usijanih glava punih mržnje neće i ne može imati ni jedan doneseni zakon u NSRS-u koji je u suportnosti s činjenicama potvrđenim pred Međunarodnim sudom u Haagu, ovjerenim pred Generalnom Skupštinom Ujedinjenih nacija. Cijeli svijet danas i sutra će obilježiti genocid u Srebrenici za koji se zna da je počinjen iz mržnje prema bosanskim muslimanima, prema Bosancima i da su ga počinile paravojne formacije Radovana Karadžića i Ratka Mladića, da su te formacije uz svesrdnu pomoć obavještajno-policisjkih i nadasve vojnih struktura Srbije i Crne Gore odgovorne za sva stratišta širom brutalno napadnute Bosne i Hercegovine.

Upravo zbog pokušaja revizionizma, Generalna skupština Ujedinjenih nacija prošle godine usvojila je Rezoluciju kojom je 11. juli proglašen Međunarodnim danom sjećanja na genocid u Srebrenici, naglašavajući važnost očuvanja sudski utvrđene istine, borbe protiv negiranja genocida i sprečavanja veličanja osuđenih ratnih zločinaca.

Kako se približava još jedna godišnjica genocida, presude međunarodnih sudova ostaju trajni pravni i historijski podsjetnik da odgovornost za jedan od najmračnijih zločina u savremenoj Evropi nije pitanje političke interpretacije, već međunarodnim pravom utvrđena činjenica.

Na kraju, čak i današnja Bosna i Hercegovina, a u njoj i onoliko privremena dva entiteta, čiji rok trajanja je isključivo vezan uz antiustavne i antiljudske odluke i zakone koje donose u lokalnim skupštinama, je opstala zahvaljući isključivo poštenom i herojskom otporu Armije Republike Bosne i Hercegovine koja je bila i ostala jedina legalna vojna sila i koja je branila suverenu i međunarodno priznatu Republiku Bosnu i Hercegovinu. Unutrašnje uređenje Bosne i Hercegovine je oduvijek bilo privremenog karaktera, ono što je konstanta je Država Bosna i Hercegovina koja će uz pomoć suverenističkih snaga uvijek naći načina da se brane i odbrane civilizacijske i evropske vrijednosti, vrijednosti Bosne i Hercegovine.