NA DANAŠNJI DAN: Louis Pasteur – čovjek čija su otkrića spasila milione života i zauvijek promijenila medicinu

Na današnji dan, 6. jula 1885. godine Louis Pasteur započeo je liječenje devetogodišnjeg Josepha Meistera, kojeg je nekoliko dana ranije teško izgrizao bijesan pas. Tog dana dječak je primio prvu dozu vakcine protiv bjesnoće, čime je započelo prvo uspješno postekspozicijsko vakcinisanje čovjeka u historiji. Tokom narednih 10–11 dana primio je ukupno 13 injekcija, a liječenje je bilo uspješno.

Louis Pasteur jedan je od najznačajnijih naučnika u historiji čovječanstva. Francuski hemičar i mikrobiolog svojim je istraživanjima postavio temelje moderne mikrobiologije, bakteriologije i imunologije, a njegova otkrića promijenila su način na koji čovječanstvo razumije bolesti, higijenu i sigurnost hrane.

Rođen je 27. decembra 1822. godine u gradiću Dole na istoku Francuske, u porodici skromnog kožara Jeana-Josepha Pasteura. Iako će kasnije postati jedan od najvećih naučnih umova svog vremena, kao dječak nije odavao utisak budućeg genija. Više ga je zanimala umjetnost nego prirodne nauke, a bio je poznat po talentu za crtanje i portretiranje.

Ni školovanje nije teklo bez prepreka. Nakon završene srednje škole pokušao je upisati prestižnu Visoku normalnu školu u Parizu, ali zbog trojke iz hemije, loših ocjena i neprolaska prijemnog ispita u prvom pokušaju nije uspio. Tek nakon dodatnog rada i priprema naredne godine položio je prijemni ispit, gdje je otkrio svoju pravu strast prema hemiji i eksperimentalnim istraživanjima.

Po završetku studija postao je profesor hemije na Univerzitetu u Strasbourgu. Tamo je upoznao Marie Laurent, kćerku univerzitetskog rektora, koja mu je postala supruga i jedan od najvećih oslonaca tokom njegove naučne karijere. Zajedno su imali petero djece, ali je troje umrlo u ranom djetinjstvu od zaraznih bolesti, što je dodatno učvrstilo Pasteurovu odlučnost da pronađe načine za njihovo sprječavanje.

Revolucionarna otkrića

Pasteur je prvi uvjerljivo dokazao da fermentaciju i kvarenje hrane uzrokuju mikroorganizmi, a ne spontano nastajanje života, kako se tada vjerovalo. Iz tih istraživanja nastao je postupak koji danas poznajemo kao pasterizaciju.

Proces podrazumijeva zagrijavanje mlijeka i drugih namirnica na precizno određenu temperaturu kako bi se uništile štetne bakterije, a sačuvala nutritivna vrijednost proizvoda. Zahvaljujući toj metodi, koja se i danas koristi širom svijeta, spriječene su brojne zarazne bolesti koje su se nekada prenosile hranom.

Pasteur je ujedno razvio i tzv. teoriju klica, dokazavši da su mnoge bolesti posljedica djelovanja mikroorganizama. Njegov rad snažno je uticao na razvoj hirurgije, jer su ljekari počeli primjenjivati sterilizaciju instrumenata i stroge higijenske mjere tokom operacija.

Vakcina koja je promijenila historiju

Jedan od najpoznatijih trenutaka u njegovoj karijeri dogodio se 1885. godine.

Devetogodišnjeg Josepha Meistera više puta ugrizao je pas zaražen bjesnoćom. U to vrijeme ta bolest gotovo je bez izuzetka značila sigurnu smrt. Iako nije bio doktor medicine, Pasteur je, nakon konsultacija s ljekarima, odlučio primijeniti vakcinu koju je godinama razvijao.

Eksperiment je uspio. Dječak je preživio i postao prvi čovjek uspješno zaštićen vakcinom protiv bjesnoće. Taj događaj smatra se jednom od najvećih prekretnica u historiji medicine.

Joseph Meister kasnije je radio kao čuvar u Pasteurovom institutu u Parizu, gdje je brinuo i o mauzoleju svog spasitelja.

Godinama kruži priča da je tokom njemačke okupacije Francuske 1940. godine odbio njemačkom oficiru otvoriti Pasteurovu grobnicu te zbog toga izvršio samoubistvo. Međutim, historičari ističu da za tu priču ne postoje pouzdani dokazi. Mnogo je vjerovatnije da je Meister sebi oduzeo život vjerujući da su mu supruga i kćerka poginule tokom bijega iz Pariza, iako su se kasnije vratile žive.

Borba protiv bedrenice

Pasteur je ostvario značajne rezultate i u borbi protiv bedrenice, danas poznate kao antraks. Ova bakterijska bolest nanosila je ogromne gubitke francuskim stočarima, a često je mogla zahvatiti i ljude.

Nakon dugogodišnjih istraživanja dokazao je da bolest uzrokuje bakterija te je razvio metodu vakcinacije koja je drastično smanjila smrtnost stoke. Njegovi javni eksperimenti, tokom kojih je vakcinisana stoka ostajala zdrava dok je nevakcinisana ugibala, izazvali su veliko interesovanje naučne i šire javnosti.

Ipak, dio historičara nauke smatra da je značajan doprinos razvoju vakcine dao i francuski veterinar Henry Toussaint, pa se i danas vode rasprave o tome koliki je bio doprinos svakog od njih.

Naslijeđe koje traje

Pasteur je tokom života pretrpio nekoliko moždanih udara, ali nije odustajao od istraživanja. Preminuo je 28. septembra 1895. godine u 72. godini života.

Sahranjen je uz najveće državne počasti, a njegovi posmrtni ostaci danas počivaju u kripti Pasteurovog instituta u Parizu, ustanove koja i više od jednog stoljeća nakon njegove smrti ostaje jedno od vodećih svjetskih središta za istraživanje zaraznih bolesti.

Njegovo naslijeđe živi kroz vakcine, pasterizaciju, savremene higijenske standarde i laboratorijske metode koje svakodnevno spašavaju milione ljudi. Zbog toga se Louis Pasteur s pravom smatra jednim od najvećih naučnika u historiji medicine.

cjepivo vakcina zarazne bolesti