Nakon smrti Jevgenija Prigožina, infrastruktura Wagnerove grupe nije nestala – zapadne službe tvrde da je dio mreže integriran u operacije ruskog GRU-a. Koliko je ta struktura prisutna u Evropi i postoji li operativna mreža na prostoru bivše Jugoslavije?

Nakon pobune u Rusiji u ljeto 2023. i sumnjive smrti osnivača Grupe Jevgenija Prigožina, status Wagner grupe formalno je ostao nejasan. Ipak, zapadne obavještajne procjene ukazuju da mreža regrutera, propagandista i posrednika koje je ta struktura godinama gradila nije nestala, već je dijelom inkorporirana u operativni okvir ruske vojne obavještajne službe GRU, uz paralelno djelovanje FSB.

Prema navodima koje su objavili zapadni sigurnosni izvori, uključujući i izvještaje Financial Times, bivši Wagnerovi kadrovi postali su jedan od kanala za regrutaciju tzv. “potrošnih” operativaca širom Evrope.

---

Novi model djelovanja: jeftini izvršioci, višeslojno prikrivanje

Nakon što su brojne članice NATO protjerale ruske diplomate i obavještajce pod diplomatskim pokrićem, Moskva je, prema zapadnim procjenama, pribjegla fleksibilnijem modelu djelovanja. Umjesto klasičnih operativaca, koriste se posredničke mreže koje regrutiraju lokalne izvršioce.

Obrazac je u pravilu isti:

• kontakt putem društvenih mreža i enkriptiranih aplikacija;
• finansijski motivisana regrutacija marginaliziranih pojedinaca;
• najmanje dva posrednička sloja između naručioca i izvršioca;
• zadaci niskog intenziteta – podmetanje požara, vandalizam, širenje ekstremističke propagande ili insceniranje provokativnih incidenata.

Jedan od najkonkretnijih primjera zabilježen je u Ujedinjenom Kraljevstvu, gdje je 2024. osuđen Dylan Earl zbog paljenja skladišta u Londonu. Sud je naveo da je regrutacija provedena putem online kanala povezanih s mrežom koja je ranije bila pod utjecajem Wagnerovih propagandnih struktura.

Sigurnosne službe naglašavaju da je, uprkos zabrinutosti, veći broj planiranih akcija osujećen nego uspješno izveden – dijelom zbog niske profesionalnosti regrutiranih izvršilaca.

Analitičari upozoravaju na propagandno i ideološko prisustvo manjih grupa i pojedinaca

---

Propagandna infrastruktura kao temelj

Wagnerova mreža oslanjala se na propagandne i digitalne kapacitete koji su se razvijali godinama. Prigožin je ranije povezivan s Internet Research Agency, poznatom po koordiniranim kampanjama dezinformacija usmjerenim prema zapadnoj publici.

Iako su formalne strukture mijenjane ili ugašene, metode – ciljano poticanje društvenih podjela, radikalizacija putem interneta i manipulacija osjetljivim političkim temama – ostale su prepoznatljiv alat hibridnog djelovanja.

---

Balkan: Propaganda da, operativne ćelije – bez potvrde

Kada je riječ o prostoru bivše Jugoslavije, javno dostupni i provjerljivi podaci zasad ne potvrđuju postojanje organiziranih sabotažnih ćelija povezanih s Wagnerovom mrežom.

Srbija

Tokom 2022. i 2023. u Beogradu je djelovao tzv. “Wagner centar”, predstavljen kao kulturno-informativni prostor. Nakon negativnih reakcija i političkih pritisaka, ta aktivnost je ugašena. Srpske vlasti su u više navrata reagirale na pokušaje regrutacije državljana Srbije za rat u Ukrajini.

Analitičari upozoravaju na propagandno i ideološko prisustvo, ali nema javno potvrđenih sudskih postupaka koji bi dokazali postojanje sabotažne mreže.

Bosna i Hercegovina

Sigurnosne agencije BiH više puta su demantirale tvrdnje o postojanju kampova ili organiziranih paravojnih struktura povezanih s Wagnerom. Iako su pojedini politički akteri javno izražavali simpatije prema ruskim vojnim strukturama, to ostaje u domenu političkog diskursa, bez dokazanog operativnog djelovanja.

Crna Gora, Hrvatska, Slovenija i Sjeverna Makedonija

Ove države, posebno članice EU i NATO-a, pod stalnim su nadzorom i koordinacijom sa zapadnim sigurnosnim partnerima. Do danas nema javno potvrđenih slučajeva sabotažnih operacija koje bi bile povezane s Wagnerovom infrastrukturom.

---

Procjena rizika

Zapadne sigurnosne procjene Balkan označavaju kao prostor povećane ranjivosti zbog političkih podjela, historijskih tenzija i prisutnih geopolitičkih utjecaja. Ipak, na osnovu dostupnih činjenica:

• nema javno potvrđenih operativnih ćelija Wagnerove mreže u zemljama bivše Jugoslavije;
• postoje indikacije propagandnog i regrutacijskog djelovanja, naročito u online prostoru;
• regionalne sigurnosne agencije pojačano prate potencijalne pokušaje destabilizacije.

Drugim riječima, dok su u zapadnoj Evropi zabilježeni konkretni sudski epilozi i osujećene sabotaže, Balkan se zasad pojavljuje prije svega kao prostor propagandnog i političkog utjecaja – ali bez dokazane operativne infrastrukture kakva je evidentirana u nekim državama EU.

U kontekstu rata u Ukrajini i sve izraženijeg hibridnog nadmetanja između Rusije i Zapada, pitanje nije da li postoji interes za prostor bivše Jugosalvije posebno, već koliko su institucije spremne da ga pravovremeno detektiraju i neutraliziraju.