BLISKI ISTOK IZMEĐU RATA, IDEOLOGIJE I PITANJA ODGOVORNOSTI: Može li Izrael preispitati temelje politike prema Palestincima?

U jeku sve dublje krize na Bliskom istoku, izraelski novinar Gideon Levy i historičar Omer Bartov otvaraju pitanje ideoloških temelja cionizma, odnosa prema Palestincima i mogućnosti pravednijeg političkog rješenja.

O stradanju Palestinaca i političkom statusu palestinskog pitanja napisano je mnogo, vjerovatno i previše. Nedostaju djela, konkretna politička rješenja.

Modeli zasnovani na ideji dvije države, kao i oni koji zagovaraju jednu zajedničku državu, već dugo se nalaze u zoni političke iscrpljenosti i praktične neizvodivosti na prostoru koji se često simbolički naziva “Sveta Zemlja” a, surova i užasna stvarnost da je to zemlja natopljena krvlju.

S pravom se možemo zapititati, ako svijet ovako gleda na sveto mjesto, na mjesto “Božje intervencije” za sve tri monoteističke religije, onda nešto gadno ne štima s tumačima i sljedbom u sve tri Abrahamove (Ibrahimove) konfesije.

U tom kontekstu, opravdano se postavlja pitanje da li je međunarodni politički okvir uopće uspio proizvesti održiv odgovor na dugotrajni konflikt, ili se prije radi o reprodukciji istih formulacija bez stvarnog učinka. U pozadini te dileme nalazi se i širi problem odnosa političkih interpretacija, religijskih narativa i historijskih prava koji oblikuju percepciju konflikta.

U savremenim debatama o izraelskom društvu i politici sve češće se otvara pitanje granica ideološke legitimnosti cionizma i prostora za njegovo kritičko preispitivanje, kako unutar Izraela, tako i u međunarodnoj akademskoj i političkoj javnosti.

Izraelski novinar Gideon Levy u svom komentaru, koji je dio šire debate objavljene u medijskom prostoru, ističe da je u izraelskom društvu gotovo nemoguće javno se deklarisati kao anticionista bez ozbiljnih društvenih i političkih posljedica. Takav stav, prema njegovoj interpretaciji, često se doživljava kao izlazak iz prihvaćenog okvira političke lojalnosti i identiteta.

Levy u tekstu problematizira i historijski razvoj cionizma, navodeći da se u njegovim osnovama može pronaći ideja nacionalne i političke supremacije na prostoru između rijeke Jordan i Sredozemnog mora. U tom kontekstu on ga svrstava među ideologije koje, prema njegovom mišljenju, nose elemente isključivosti i dominacije, te kao takve smatra problematičnim i nelegitimnim političkim projektima.

U kolumni se referira i na stavove historičara Omera Bartova, koji nakon dugog perioda preispitivanja zaključuje da je izraelska politika u Gazi poprimila karakter koji on opisuje kao genocidan. Bartov, iako izbjegava formalnu oznaku anticioniste, dovodi u pitanje održivost cionizma kao političke ideologije, tvrdeći da je ona u svojoj savremenoj realizaciji duboko kompromitovana.

Levy dalje razvija tezu da se kritika cionizma ne može svesti na marginalne ili ekstremne političke pozicije, već da se radi o legitimnom intelektualnom i političkom pitanju. U tom smislu on osporava narativ prema kojem je cionizam kroz historiju imao linearan razvoj prema “moralnoj državi”, sugerirajući da su problemi prisutni od samih početaka političkog projekta, uključujući rane faze jevrejskog naseljavanja i odnosa prema lokalnom palestinskom stanovništvu.

Gideon smatra da je dugoročni okvir koji proizlazi iz cionističkog projekta, u njegovoj praktičnoj političkoj realizaciji, proizveo trajnu strukturu dominacije nad Palestincima, te da se taj odnos ne može “normalizirati” bez fundamentalne promjene političkog pristupa.

Međutim, kada se pokuša izvući implicitni “izlaz” iz njegovih stavova, mogu se identificirati tri osnovne linije razmišljanja koje se u njegovim tekstovima ponavljaju:

Prvo, Levy implicitno odbacuje status quo kao održivo rješenje. Ideja upravljanja konfliktom bez njegovog političkog razrješenja za njega nije neutralna opcija, nego oblik trajne nepravde koji se produžava kroz administrativne i sigurnosne mehanizme.

Drugo, u njegovoj argumentaciji se povremeno nazire stav da je jedini stabilan okvir za dugoročno rješenje jednak politički i građanski status svih ljudi koji žive između rijeke Jordan i Sredozemnog mora. To ne artikuliše uvijek kao eksplicitni model (npr. jedna država ili dvije države), ali insistira na principu jednakosti kao polaznoj tački, a ne etničkoj ili religijskoj supremaciji.

Treće, Levy u pravilu naglašava da se bez priznanja historijske odgovornosti i strukturalne asimetrije moći između Izraelaca i Palestinaca ne može govoriti o realnom miru. U tom smislu, “rješenje” kod njega nije tehničko ili diplomatsko, nego prije svega političko-moralna transformacija odnosa.

Ono što se može zakljuičti iz tekstova Gideona Levya jeste to da njegov pristup ostaje na nivou principa: jednakost, kraj dominacije i političko priznanje palestinskog subjektiviteta kao preduslov bilo kakvog održivog rješenja.

O. Delić

Izrael Palestina