INICIJATIVA: “Vilinu vlas” odmah izbaciti iz programa odmora crnogorskih penzionera jer je mjesto teških ratnih zločina silovanja bošnjačkih žena i djevojčica

U Vilinoj vlasi, današnjem rehabilitacijskom centru, teške ratne zločine silovanja bošnjačkih žena i djece počinili su pripadnici tzv. Vojske Republike Srpske, Ministarstva unutrašnjih poslova tzv. Republike Srpske, kao i paravojne formacije, među kojima se posebno ističe grupa „Osvetnici“ pod komandom Milana Lukića

Inicijativa Centra za građansko obrazovanje (CGO) iz Crne Gore i Udruženja za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) iz Bosne i Hercegovine da se rehabilitacioni centar Vilina Vlas u Višegradu ukloni iz programa odmora za crnogorske penzionere otvorila je jedno od najtežih pitanja postjugoslavenskog prostora — odnos prema mjestima masovnih ratnih zločina, uključujući sistematsko seksualno nasilje nad bošnjačkim ženama i djevočicama.

Tokom 1992. godine, „Vilina Vlas“ je funkcionirala kao improvizirani logor u kojem su bošnjačke žene i djevojčice držane zatočene, silovane i fizički zlostavljane. Prema nalazima međunarodnih istražnih tijela, uključujući Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju, seksualno nasilje u Višegradu nije bilo sporadično, već organizovano i sistematsko — dio unaprijed skovanog plana i šire kampanje etničkog čišćenja.

Zločine su počinili pripadnici tzv. Vojske Republike Srpske, Ministarstva unutrašnjih poslova tzv. Republike Srpske, kao i paravojne formacije, među kojima se posebno ističe grupa „Osvetnici“ pod komandom Milana Lukića. Upravo je Lukić, pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju, pravosnažno osuđen na doživotni zatvor zbog niza zločina u Višegradu, uključujući ubistva civila i progone.

Pored njega, za zločine u Višegradu osuđeni su i Sredoje Lukić, kao i Oliver Krsmanović, dok je pred Sudom BiH za zločine počinjene upravo u „Vilinoj Vlasi“ osuđen Željko Lelek. Sudski utvrđene činjenice govore o višestrukim silovanjima, seksualnom ropstvu i brutalnom fizičkom nasilju nad zatočenim ženama i djecom, od kojih su neke ubijene, dok su druge, usljed traume, izvršile samoubistvo.

Važno je naglasiti da su žrtve bile civili — žene i djevojčice izdvojene na osnovu etničke pripadnosti — te da je seksualno nasilje korišteno kao sredstvo terora, poniženja i prisilnog raseljavanja bošnjačkog stanovništva. Upravo zbog takvog karaktera, međunarodno pravo ove zločine kvalificira kao zločine protiv čovječnosti.

U tom okviru, odluke institucija poput Fonda PIO dobijaju političku težinu. Upućivanje penzionera u objekat koji je simbol teških ratnih zločina može se tumačiti kao indikator odnosa vlasti prema nasljeđu 1990-ih, a ne samo kao administrativni propust . Posebno u državi koja je kroz vlastite političke procese napravila distancu od ratne politike iz perioda agresije na Bosnu i Hercegovinu i formalno se opredijelila za evropski put.

Reakcije organizacija poput REKOM mreže pomirenja i Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini dodatno naglašavaju da pitanje „Viline Vlasi“ nije samo lokalno, već regionalno — i da se tiče osnovnih principa: priznanja žrtava, kulture sjećanja i odbacivanja negiranja zločina.

Zbog toga eventualni raskid ugovora ne bi bio samo administrativna odluka, već politička poruka: da li Crna Gora ostaje dosljedna politici suočavanja s prošlošću i evropskim vrijednostima, ili ostavlja prostor koji se još uvijek tako jako gura iz neslijeđenih kabineta smrti iz Beograda i određenih klerofašističkih krugova iz bosanskohercegovačkog entiteta Republika Srpska za reinterpretacije koje relativiziraju karakter ratnih zločina.

U konačnici, slučaj „Viline Vlasi“ pokazuje da mjesta stradanja na postjugoslavenskom prostoru nisu samo historijska činjenica — već i aktivno političko pitanje sadašnjosti, preko kojeg se neće moći preći.

presuđeni ratni zločinci tzv. vojske i policije RS ratni zločin silovanja